اخبار کوتاه

اینترنت اشیاء

  • اینترنت اشیا (Internet of Things) یا IOT به اختصار) به طور کلی اشاره دارد به بسیاری از اشیا و وسایل محیط پیرامون‌مان که به شبکه اینترنت متصل شده اند و می توان توسط اپلیکیشن‌های موجود در تلفن‌های هوشمند و تبلت آنها را کنترل و مدیریت کرد.

مقدمه

طبق تعاریف ارائه شده، عبارت اینترنت اشیا، برای نخستین بار در سال ۱۹۹۹ توسط کوین اشتون مورد استفاده قرار گرفت و جهانی را توصیف کرد که در آن هر چیزی، از جمله اشیا بی جان، برای خود هویت دیجیتال داشته باشند و به کامپیوترها اجازه دهند آن ها را سازماندهی و مدیریت کنند. اینترنت در حال حاضر همه مردم را به هم متصل می کند ولی با اینترنت اشیاء تمام اشیاء به هم متصل می شوند .

اینترنتِ اشیاء (Internet of Things) ‪(IoT) مفهومی جدید در دنیای فناوری و ارتباطات بوده و به طور خلاصه فناوری مدرنی است که در آن برای هر موجودی (انسان، حیوان و یا اشیاء) قابلیت ارسال داده از طریق شبکه‌های ارتباطی، اعم از اینترنت یا اینترانت، فراهم می‌شود.

بستر اینترنت اشیا بر امواج رادیویی بی‌سیمی قرارداده شده که به دستگاه‌های مختلف این امکان را می دهند تا از طریق اینترنت با یک‌دیگر به برقراری ارتباط بپردازند. این بستر شامل استانداردهایی مانند وای‌فای، بلوتوث کم‌مصرف، NFC، RFID و استانداردهایی مانند ZigBee,Z-Wave و 6LoWPLAN است که شاید تاکنون اسم آن‌ها را هم نشنیده باشید.

قفل‌های هوشمند، ترموستات‌های هوشمند، خودروهای هوشمند، مطمئنا این‌ها واژه‌هایی هستند که بارها و بارها شنیده‌اید و البته در سال‌های آتی بیشتر خواهید شنید.

همه دستگاه‌های یادشده در دسته‌ای به نام اینترنت اشیاء یا به طور مخفف IoT قرار می‌گیرند.

 

 

چگونه؟

فرآیند ارسال داده‌ها در فناوری اینترنت اشیاء بدین ترتیب است که به سوژه‌ی مورد نظر یک شناسه‌ی یکتا و یک پروتکل اینترنتی (IP) تعلق می‌گیرد که داده‌های لازم را برای پایگاه داده‌‌ی مربوطه ارسال می‌کند. داده‌هایی که توسط ابزارهای مختلف از قبیل گوشی‌های تلفن همراه و انواع رایانه‌ها و تبلت‌ها قابل مشاهده خواهند بود.

اینترنت اشیاء چيست ؟

در سطح پایه‌ای، اینترنت اشیا درواقع به ارتباط اشیای مختلف از طریق اینترنت و برقراری ارتباط با یکدیگر می‌پردازد تا هدف آن یعنی فراهم‌کردن تجربه کاراتر و هوشمند‌تر محقق شود. همانند دیگر تکنولوژی‌های جدید، IoT نیز می‌تواند در ابتدا مفهومی سردرگم‌کننده به نظر برسد. همچنین این واژه به‌ویژه هنگامی که صحبت از استانداردهای مختلف و همچنین ایمنی و امنیت آن می‌شود می‌تواند مفاهیم جدید و ویژه‌ای پیداکند.

به عبارت دیگر ایده طراحی دستگاه‌های مختلف با امکان برقراری ارتباط بی‌سیم به منظور رهگیری و کنترل از طریق اینترنت و یا حتی یک برنامه ساده مخصوص گوشی‌های هوشمند، اصطلاح اینترنت اشیاء را توصیف می‌کند.

با اجرای این شیوه در نهایت ممکن است محیط پیرامون بشر به چیزی شبیه آنچه در فیلم ها و داستان های تخیلی اشاره می شود نزدیک شود به عنوان مثال بهره گیری از این شیوه باعث می شود یک جارو برقی بتواند در زمان مشخصی فعال شده، محل تعیین شده از قبل را نظافت کرده و سپس مجددا خاموش شود.

بررسی های موسسه تحقیقاتی گارتنر نشان می دهد که تا سال 2020 بیش از 25 میلیارد وسیله مختلف در جهان از طریق خدمات مبتنی بر اینترنت اشیاء به اینترنت یا دیگر شبکه های اطلاع رسانی متصل خواهند شد. بررسی های شرکت سیسکو نیز حاکیست که تا غلبه یافتن پدیده اینترنت اشیاء تنها سه سال زمان باقیست. بنابراین در سال 2018 ماشین ها و سیستم های الکترونیکی می توانند از طریق اینترنت بدون نیاز به انسان ها و حتی بیشتر از آنها با یکدیگر در ارتباط باشند.

اما با توجه به تازه بودن این مبحث در ایران ،سال گذشته سمیناری در این زمینه در استان اصفهان برپاشد و در قالب آن پروفسور روب وان کرنبرگ اظهار کرد: 20 سال پیش این بحث در ادارات کاربرد داشت، اما بعدها متوجه شدند که می‌توان در خیابان‌ها نیز از آن استفاده کرد؛ به این صورت اینترنت اشیاء جایگاهش در اروپا را پیدا کرد و می‌توان گفت امروزه اروپاییان در زندگی روزمره‌شان نیز از این امر استفاده می‌کنند و این چیزی است که کمیسیون اروپا به آن رسیده و امروزه کاربردش را می‌بینیم.

وی با بیان اینکه بحث اینترنت اشیاء بحث جدیدی است، خاطرنشان کرد: استادها و دانشجویان را می‌بینم که اینجا در بحث اینترنت اشیا خوب کار می‌کنند البته در اروپا نیز هنوز در قسمت‌های ابتدایی این بحث هستیم و با توجه به مهندسان ماهری که وجود دارد، شروع این کار شروعی سخت نخواهد بود.

کرنبرگ با اشاره به کاربردهای اینترنت اشیاء، خاطرنشان کرد: به طور مثال یک شهر در اسپانیا 10 هزار سنسور نصب کرده است که شامل سنسورهایی مثل سنسور دما و یا سنسور حرکتی که روی اتوبوس‌ها قرار داده‌اند، می‌شود. با توجه به این سنسورها دولت تمام اطلاعات مردم را می‌گیرد حتی چین نیز در این امر فعال است و سعی می‌کند بحث اینترنت اشیا را گسترش دهد تا بتواند مدیریت بهینه‌ای بر روی منابع و مردم‌اش داشته باشد.

در این میان قطعا دسترسی به این نوع فناوری می تواند گردش مالی خاص خود را هم به دنبال داشته و سودآوری ایجاد کند.بر اساس بررسی های موسسه IDC ارزش بازار محصولات و خدمات اینترنت اشیا تا سال 2017 به 7.3 ترییون دلار می رسد. این در حالی است که بازار مذکور در سال 2012 تنها 4.8 تریلیون دلار ارزش داشت.

این داده‌ها به چه کار می‌آید؟

چرا اینترنت اشیاء ؟! روزگاری جورج اورول نوشت آن‌که گذشته را کنترل می‌کند، آینده را کنترل خواهد کرد. دنیای مدرن و فناوری ارتباطات نشان داده ‌است که در دنیای کسب و کار “آن‌هایی که به داده‌ها و اطلاعات بیشتر و بهتری دسترسی دارند آینده را کنترل خواهند کرد”؛ داشتن اطلاعات در دنیای جدید حکم سقوط سیب در روزگار نیوتن را دارد! اطلاعات به‌روز و مفید آن‌گاه که در زمان مناسب در اختیار اهل فن قرار گیرد، منجر به تولید محصولات و خدماتی می‌شود که زندگی بشر را هر روز بیش از پیش آسان و آسوده می‌کند؛ آسان و آسوده، با همه‌ی پیچیدگی‌ها و مصائب جهان امروز.

فناوری اینترنت اشیاء نیز با همین فلسفه توسعه یافته‌است. دریافت، ثبت و ارسال اطلاعات ِبه‌روز و لحظه‌ای برای استفاده، تحلیل و بهبود محصولات و خدمات و البته در نهایت برای استفاده‌ی مصرف‌کنندگان انجام می‌گیرد! ورزشکاری که در طول یک برنامه‌ی تمرینی حرکات فیزیکی و تغییرات داخلی بدنش مورد مطالعه قرار می‌گیرد؛ شامپانزه‌ای که سوژه‌ی یک تحقیق علمی است و یا قفسه‌ی مخصوص کنسروهای ماهی در یک خوار و بار فروشی یا باک بنزین‌ هوشمند یک خودروی سواری که خالی شدن خود را گزارش می‌دهند! این‌ها همگی با استفاده از فناوری اینترنت اشیاء قادر خواهند بود اطلاعات لازم را به صورت لحظه‌ای به هر پایگاه داده‌ای که بدان متصل شده باشند، در هر نقطه‌ای از دنیا ارسال کنند.

فرآیند ارسال داده‌ها در فناوری اینترنت اشیاء نیازی به تعامل «انسان با انسان» یا «انسان با رایانه» نخواهد داشت و داده‌ها به صورت اتوماتیک و بر اساس تنظیمات انجام شده و در زمان‌های مشخص (معمولاً به‌صورت دائم و لحظه‌ای) ارسال می‌گردند. ظهور پدیده‌ی اینترنت اشیاء یکی از هزاران نتیجه‌ی گسترش اینترنت و البته توسعه‌ی فناوری‌های بیسیم (Wireless Technologies) و سامانه‌های میکرو-الکترومکانیکی (Micro-electromechanical Systems) است. به‌دلیل قابلیت‌های فراوانی که در تعاملات «ماشین با ماشین» در فناوری اینترنت اشیاء موجود است، این پدیده تا به امروز در بخش‌های‌ صنعت (به خصوص در انواع کارخانجات تولیدی)، انرژی و گاز کاربرد فراوانی داشته‌است. سایر محصولات هوشمند، محصولاتی که قابلیت‌ برقراری ارتباط «ماشین با ماشین» را دارند، از قبیل لیبل‌های هوشمند، کنتورهای هوشمند نیز از فناوری اینترنت اشیاء سود می‌برند.

با این‌‎که فعالیت در حوزه‌ی فناوری اینترنت اشیاء از اوایل دهه ۹۰ میلادی آغاز شد، اما اصطلاح “اینترنت اشیاء” را کوین اشتون در سال ۱۹۹۹ ارائه کرد. جالب است بدانید یکی از توسعه‌دهندگان فناوری اینترنت اشیاء محقق و پژوهشگری ایرانی به نام رضا راجی است. آقای راجی یک کارآفرین سریالی، مشاور شرکت‌های نام‌دار و دانش‌آموخته‌ی مهندسی الکترونیک است و در منطقه‌ی خلیج سان‌فرانسیسکوی ایالات متحده سکونت دارد.

فناوری اینترنت اشیا نقش بسیار مهمی در دنیای کارآفرینان بازی می‌کند. کسب و کارهای متعددی بر محور این فناوری راه‌اندازی شده‌اند، در حالی‌که این مفهوم و این فناوری در ابتدای راه خود قرار دارد و هر روز بیش از پیش تغییرات و تحولات جدیدی در آن رخ می‌دهد. استفاده از این فناوری برای کارآفرینان و محققین خلاق ایرانی یک فرصت گران‌بها به شمار می‌رود که می‌تواند به بهبود فضای کسب و کار و اشتغال‌زایی در کشور کمک شایانی بکند.

چگونه اینترنت اشیاء مدل‌های کسب و کار را تغییر می‌دهد؟

آلبرت شام (Albert Shum)، مدیر طراحی تجربه‌ی کاربری (UX Design) در کمپانی مایکروسافت، می‌گوید: “مدل‌های کسب و کار نقش مهمی در ایجاد و آفرینش تجربه‌ی “ارزش” دارند. با اینترنت اشیاء، شما واقعاً می‌توانید چگونگی نگاهِ مشتری به یک تجربه را مشاهده‌کنید؛ از لحظه‌ای که او وارد فروشگاه می‌شود، زمانی که محصولی را می‌خرد تا هنگامی که از آن‌ استفاده می‌کند و در نهایت متوجه شوید چه کار(های) بیشتری می‌توانید برای آن محصول/خدمات انجام دهید و اضافه کردن چه ویژگی یا خدماتی می‌تواند تجربه‌ی مشتری را تکرار و یا به آن عمری دوباره ببخشد؟” برای ایجاد فرصت گفتگو درباره‌ی گرفتاری‌های بالقوه‌ی تجاربِ به‌هم مرتبطِ بین طراحان، کارشناسان فناوری و فعالان کسب و کار، اخیراً آلبرت و گروهش در مایکروسافت مستندهای تصویری کوتاهی با عنوان “اتصال: سازندگان”، که گرایشات موجود در تعامل و تجربه‌ی طراحی را کاوش می‌کند، منتشر کرده‌اند. درست مشابه ارزش‌آفرینی، وصل شدن به فناوری ابری یک طرز فکر جدیدی درباره‌ی بهره‌برداری و ضبط ارزش ایجاد ‌می‌کند؛ کسب درآمد از ارزشِ آفریده‌شده برای مشتری! در بسیاری از شرکت‌های تولیدی، ضبط ارزش به همان سادگی یک قیمت‌گذاری درست برای بیشینه‌کردن سود از فروش جداگانه‌ی محصولات است. گاهی این کار با‌ روش‌های خلاقانه‌ای انجام می‌پذیرد، مثل مدل “تیغ و دسته‌ی تیغ” که توسط کمپانی ژیلت معروف شد. (در مدل “تیغ و دسته‌ی تیغ” دو محصولِ به هم وابسته‌ی یک کمپانی یکی با قیمتی پایین، و یا حتی گاهی رایگان، و دیگری با قیمتی به مراتب بالاتر به فروش می‌رسند.) در این کمپانی‌ها، حاشیه‌های سود به میزانی بیشینه می‌شوند که کمپانی از قابلیت‌های اصلی محصولات به ‌عنوان اهرمی برای ارسال آن‌ها به بازار استفاده می‌کند و در این حالت قادر است نقاط کلیدی زنجیره‌ی تامین را نیز کنترل کند؛ قابلیت‌هایی از قبیل هزینه‌های کالا، گواهی ثبت اختراعات یا قوت نام تجاری شرکت.

با این حال، کسب درآمد در فضایی به‌هم متصل، به فروش فیزیکی محصولات محدود نمی‌شود.  بعد از فروش اولیه محصولات، امکان دست‌یابی به جربان‌های کسب درآمد دیگر نیز حاصل می‌شود؛ فرصت‌هایی نظیر خدمات ارزش-افزوده، حق اشتراک و برنامه‌های کاربردی (اپلیکیشن‌ها)، که به‌سادگی می‌توانند از قیمت خرید اولیه نیز فراتر بروند.

اخیراً رنی دیرستا (Renee DiResta)، یکی از آمرین حقوقی در شرکت O’Reilly AlphaTech Ventures، در گفت‌وگویی اعلام کرد: “چیزهایی که درآمد تکرارشونده تولید می‌کنند برای سرمایه‌گذاران مخاطره‌پذیر جذاب‌ترند. در غیر این‌صورت، تکیه مدل تجاری کسب و کار بر این اساس خواهد بود که مشتریان آتی وفادارند و برای بازگشت و خرید محصول بعدی نیز به قدر کافی قانع شده‌اند.” همچنین، گزینه‎‌های نقاط کنترل نیز در اینترنت اشیاء افزایش می‌یابند. مشتریان بر اساس اطلاعاتی که در طول زمان به‌دست می‌آورند، در کالاها یا خدماتی که در حال استفاده‌شان هستند شخصی‌سازی‌هایی اعمال می‌کنند و این ممکن است آن‌ها را به “اسیرانی” در قفس آن محصولات تبدیل کند. اثرات شبکه‌ای موجود نیز با افزایش کاربران آن محصولات بیشتر و بیشتر می‌گردد. با همان درجه‌ی اهمیت، تلاش روز افزون‌ شرکت‌ها برای توسعه‌ی قابلیت‌های اصلی محصولاتشان، تمرکز را از تاکید صرف بر روی قابلیت‌های داخلی کسب و کار خود، به سمت شراکت‌ و همکاری‌ با یکدیگر تغییر می‌دهد؛ پس درک اینکه چگونه دیگران در این اکوسیستم تولید پول و ثروت می‌کنند، برای کسب موفقیت در درازمدت حائز اهمیت می‌شود. زاک ساپالا (Zach Supalla)، مدیر اجرایی Spark (ارائه‌دهنده‌ی یک بستر “متن‌باز” برای اینترنتِ‌اشیاء)، می‌گوید: “با اینترنت‌اشیاء شما نمی‌توانید یک کمپانی را در شرایط خلاء (بدون اثرگذاری و اثرپذیری بر/از اطراف) تصویر کنید. عمق بازار امروز بسیار بیشتر از محصولات سنتی گذشته است؛ باید تدبیری بیندیشید که در این بازار، چگونه محصولات خود را به پول تبدیل کنید و به این فکر کنید که چگونه با محصولات خود فرصت تولید و جمع‌آوری ارزش را از رقبا بگیرید.” مایکل پورتر در کتاب “استراتژی رقابتی” خود به توصیف سه استراتژی عمومی مهم می‌پردازد: تمایز (Differentiation)، رهبری هزینه (Cost Leadership) و تمرکز (Focus)؛ برای بعضی از صنایع، آن استراتژی‌های بنیادی هم‌چنان امروزه جواب می‌دهد. اما در صنایعی که روز به روز بیشتر به اینترنت وصل می‌شوند، این سه استراتژی دیگر مثل قبل منحصر به فرد نخواهد بود. ولی در عوض، شرایط حاکم بر صنایع مذکور، می‌تواند با کمک این سه استراتژی به خلق و ضبط ارزش کمک کنند. اگر شرکتی هستید که در بازار تثبیت شده‌ و جاافتاده‌اید، و کسب و کار خود را بر مبنای یک مدل تجاری محصول‌محور سنتی بنا کرده‌اید، کمی نگران باشید! چرا که رقابتی که در آن حضور دارید و استارتاپ‌های خلاق موجود در آن، هر لحظه ممکن است از فناوری اینترنت‌اشیاء بر علیه شما استفاده کنند.

 

چه شرکت‌هایی بر روی این تکنولوژی کار می‌کنند؟

بهتر بود این سوال را به گونه‌ای دیگر مطرح می‌کردیم. چه شرکت‌هایی بر روی این تکنولوژی کار نمی‌کنند؟! نام‌های بزرگی مانند سامسونگ، ال‌جی، اپل، گوگل و فیلیپس در حال حاضر بر روی دستگاه‌های متصل به هم کار می‌کنند و شرکت‌های کوچک بی‌شماری نیز به تحقیقات در این زمینه مشغولند. براساس تحقیقات انجام شده انتظار می‌رود 4.9 میلیارد دستگاه مرتبط با هم در سال جاری مورد استفاده قرارگیرند و این رقم تا سال 2020 به 25 میلیارد برسد.

 

حوزه های پیشرو در اینترنت اشیاء:

افزون بر آن، موسسه بین المللی داده (International Data Corporation) در گزارشی اعلام کرده است که کارخانه‌ها و کارگاه های تولیدی تشنه فناوری های اینترنت اشیاء هستند، چرا که آن ها به دنبال افزایش کارآیی و متصل کردن جزیره های اتوماسیونی خود به هم هستند. این موسسه، پیش بینی می کند که بازار اینترنت اشیاء در حوزه تولید که در سال 2013 چیزی بیش از 42 میلیارد دلار بوده تا سال 2018 به 98 میلیارد دلار خواهد رسید.

در حوزه های صنعت و بهداشت، فناوری های اینترنت اشیاء تا اندازه های خوبی توسعه یافته اند و این موجب می شود تا انتشار این فناوری و پذیرش آن در میان مردم راحت تر و سریعتر شود و در نتیجه مزایای بهتری برای جوامع بشری در پی داشته باشد. بر خلاف آن، چندان انتظار نمی رود که اینترنت اشیاء در حوزه حمل و نقل و دیگر حوزه ها مانند شهر هوشمند، با سرعتی که حوزه های اشاره شده در بالا دارند، توسعه پیدا کنند.

آیا نگرانی در زمینه امنیت و حریم شخصی وجود دارد؟

با توجه به میزان‌های متفاوت اطلاعاتی که توسط دستگاه‌های هوشمند خانگی، خودروهای هوشمند و دستگاه‌های هوشمند الکترونیکی پوشیدنی جمع‌آوری می‌شود کاربران زیادی در خصوص خطر افشا و یا سو‌استفاده از این اطلاعات واهمه دارند. افزایش تعداد اکسس‌پوینت‌های مورد استفاده نیز می‌تواند این ریسک را افزایش دهد.

کمیسیون تجارت فدرال نیز نگرانی خود را از این بابت اعلام کرده و پیشنهاد کرده شرکت‌های مختلف از راهکارهایی به منظور حفاظت از داده‌های کاربران بهره ببرند اما هنوز مشخص نیست چه تعداد از شرکت‌های مختلف این هشدارها را جدی گرفته‌اند.

بسیاری از شرکت‌های معتبر اعلام کرده‌اند حریم خصوصی کاربران در این زمینه به یکی از اصلی‌ترین هدف‌های آن‌ها مبدل شده است. به عنوان مثال، اپل شرکت‌های توسعه‌دهنده محصولات برپایه پلتفرم HomeKit را موظف کرده از قابلیت رمزگذاری ویژه بهره ببرند. این شرکت همچنین اعلام کرده هیچ‌گونه داده‌ای از کاربران در این زمینه جمع‌آوری نمی‌شود.

نتیجه گیری:

می‌توان اینگونه عنوان کرد که ایده طراحی دستگاه‌های مختلف با امکان برقراری ارتباط بی‌سیم به منظور رهگیری و کنترل از طریق اینترنت و یا حتی یک برنامه ساده مخصوص گوشی‌های هوشمند، اصطلاح اینترنت اشیا را توصیف می‌کند.

اینترنت اشیا سال‌هاست که برسر زبان‌ها افتاده اما ورود به بازار تولید محصولات مصرفی در ابتدای راه خود قرار دارد و هنوز به بلوغ کامل نرسیده است، با این وجود در حال حاضر نیز محصولات مفیدی به بازار عرضه‌شده‌اند.

مدنظر داشته باشید پیش از خرید محصولات برپایه اینترنت اشیا، تحقیقات کافی را انجام داده و سپس این محصولات را از شرکت‌هایی که به‌ آن‌ها اعتماد کافی دارید خریداری کنید. نهایتا محصولی را خریداری کنید که به حل مشکلات شما کمک شایانی می‌کند. همیشه این مثال را در ذهن خود داشته باشید که اینترنت اشیا می‌تواند به ایمن‌ رسیدن فرزندان شما به منزل کمک کند و یا اینکه در پخت از راه‌دور برنج برای ناهار نیز مورد استفاده قرارگیرد اما مطمئنا مثال اول، فواید بیشتری خواهد داشت.

کلمات کلیدی :

اینترنت اشیاء، internet of things, IoT

 

منابع:

  1. علیرضا سلطان محمدیان، 1394، مقاله ( درباره اینترنت اشیاء)، منتشر شده در دانشنامه کامپیوتر
  2. وبلاگ مجله کسب و کار هاروارد، 1394، ترجمه (روزآفرین)
  3. حسن کریمی، 1393، مقاله (از سیر تا پیاز؛ تمام چیزهایی که باید در مورد اینترنت اشیاء (Internet of Things) بدانید)
  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Internet_of_Things
  2. http://avav.ir/اینترنت-اشیا/
  3. https://www.itrc.ac.ir/
  4. https://www.itrc.ac.ir/educational-course/49658
  5. https://www.itrc.ac.ir/educational-course/49670
 

گردآورنده:

معصومه پورمند (کارشناس تحلیل سیستم)، دفتر نوسازی و تحول اداری، واحد انفورماتیک.

 

Print Friendly

نوشتن دیدگاه

آدرس پست الکترونیک شما منتشر نخواهد شد.لطفا فیلد های که دارای ستاره هستند را پر کنید *

*