اخبار کوتاه

بررسی وضعیت اختلالات روانی درزندان

” سازمان بهداشت جهانی معتقد است بیماران روانی نیازمندترین انسان ها می باشند “

مقدمه :

اختلالات رواني از بدو پيدايش بشر وجود داشته و هيچ فردي در مقابل آن مصونيت ندارد و اين خطري است كه بشر را مرتباً تهديد مي كند. اختلالات رواني از جمله بيماري هايي است که همه کشورها از آن رنج مي برند. اين دسته از اختلالات ، بيماري مشترک همه جوامع است و فقط ميزان آن در کشورهاي مختلف شدّت و ضعف دارد. این بیماری ها فشار زیادی به بیماران و نزدیكان آنها وارد می آورد . بیماری های روانی هزینه ها و خسارت زیادی به همراه دارد. این هزینه ها شامل مخارج مراجعه به متخصصین ، اقامت در بیمارستان و دارو است. خسارات بیماری های روانی از این هم سنگین تر است. بیمار و خانواده او باید خود را با نوعی زندگی سازگار كنند كه از آنچه آرزو داشتند و یا برنامه ریزی كرده بودند بسیار متفاوت بوده و ممکن است موقعیت شغلی ، آموزش ، خانواده و زندگی اجتماعی مختل شود .

با توجه به اينكه بازپروري زندانيان و برگرداندن يك فرد زنداني كه مشكلات روان شناختي نداشته باشد پس از طي دوران محكوميت به آغوش خانواده در جامعه مي تواند يكي از مهمترين روش هاي كاهش جرم و جنايت و حفظ بقاء خانواده در جامعه باشد. نگاهي به شايعترين بيماريهاي روانپزشكي و شناسايي و نحوه ي كمك رساني به اين افراد،طي دوران محكوميت زمينه ساز محيطي امن در زندان و همچنين تضمين بنيان خانواده و عدم ارتكاب جرم هاي ديگر ،كه زمينه ساز بازگشت مجدد فرد به زندان خواهد بود از اهميت وي‍ژه اي برخوردار است.

بررسي ها در زندانهاي مختلف در ايران آمار متفاوتي از شيوع بيماريهاي روانشناختي را نشان مي دهد. از اعتياد به مواد مخدر الكل، روابط غیرمتعارف كه از پيامدهاي آن ابتلا به ايدز و هپاتيت مي باشد تا اضطراب و افسردگي و همچنين بيماريهايي كه خود زمينه ساز بروز جرم و جنايت شده اند همچون اختلالاتي كه تحت عنوان ديگر آزاری و پرخاشگری ، خودآزاری ، خودشيفتگی ، نمایشی ، مرزی و غيره مي باشند. در اين بررسی سعي خواهيم كرد در جهت شناخت شايعترين اختلالاتي كه زمينه ساز بروز جرم و جنايت شده و درمان آنها منجر به كاهش بروز جرم در جامعه خواهد شد بپردازيم.

تعریف ، زمینه تاریخی ، علل و ريشه اختلالات رواني

اختلال رواني يك عبارت گسترده براي توصيف شمار زيادي از بيماري‌هاي روان پزشکي است که توانايي فرد را در زمينه‌هاي مختلف از جمله تفکر، احساس و رفتار در امور روزمره زندگي، مختل مي‌كند. بعضي از افراد فقط در يک دوره مشخصي از طول عمر خود بيماري رواني را تجربه مي کنند، نشانه‌هاي اختلال روانی ممکن است در چندين نوبت بروز كنند . امروزه اغلب اين اختلالات قابل درمان هستند.

نظریه های اولیه درباره اختلالات روانی این بود که شیطان در درون فرد مبتلا جایگزین شده و موجب اختلال در رفتار وی گردیده است. به بیان دیگر نظریه های اولیه درباره نابهنجار و تبیین نابهنجاری ، نیروهای جادوئی و ماوراالطبیعه مانند دیو ، شیطان و ارواح خبیثه بودند. بنابراین ، برای درمان فرد مبتلا به اختلال روانی ، کوشش می کردند تا شیطان از درون وی رانده شود. به همین دلیل آنان را شکنجه می کرند ، شلاق می زدند ، می سوزاندند و با سنگ ، جمجمه هایشان را سوراخ می کرند و به سحر و جادو متوسل می شدند.اختلالات رواني تحت تأثير عوامل زيستي ، بيولوژيکي، اجتماعي و روان شناختي مي باشد. از جمله علل مهم ابتلا به بيماري هاي رواني مي توان به صنعتي شدن جوامع و افزايش ارتباطات اشاره کرد ، که به واسطه گسترده شدن جوامع و به تبع آن گسترش ارتباطات ، بيماري هاي روانی هم بيشتر مي شود. تغييرات مغزي از جمله عفونت های مغزی ، مصرف مواد مخدر ، محرک ، الکل و بيماري هاي پيش رونده مغزي نیز منجر به ایجاد ضايعه در مغز مي شود. نزاع هاي خانوادگي و سوء تفاهم هاي مستمر بين اعضاي خانواده ، در بروز بيماري رواني افراد نیز تأثير بسزایی دارد و نبود صفا و صميميت در خانواده ها باعث صدمه روحي به افراد خانواده مي شود. از فقر، بيکاري، نا امني وکم رنگ شدن ارزش هاي انساني و سست شدن اعتقادات مذهبي خانواده ها نیز میتوان به عنوان عوامل اجتماعي بيماري هاي رواني اشاره نمود

دبيرکل سازمان ملل متحد به مناسبت روز جهاني سلامت روان اعلام کرد که ” حدود ۳۵۰ ميليون نفر از مردم جهان در سنين مختلف و مليّت هاي گوناگون از اختلالات رواني رنج مي برند و ميليون ها نفر ديگر نيز در معرض آثار غيرمستقيم اين بحران جهاني قرار دارند” . در ایران نرخ شیوع اختلالات روانی حکایت از آن دارد که حدود 5 میلیون نفر به صورت مستقیم یا غیرمستقیم با اختلالات روانی در ارتباط هستند. موضوع مهمی که باید مورد تأمل قرار گیرد، بافت فرهنگی و سنتی جامعه ایرانی است که با وجود غنی و مزیّن بودن به خصیصه های انسانی از قبیل داشتن روحیه نوع دوستی ، ایثار و… متاسفانه در توجّه و رسیدگی به بیماران روانی ناتوان است و حتی به حقوق اولیّه آنها با دیده تردید نگریسته می شود. اختلالات روانی با ایجاد هزینه های مستقیم ( بار مالی جهت اقدامات تشخیصی ، پیشگیری ، درمان و بازتوانی ) و هزینه های غیر مستقیم( کاهش توان فردی ،کاهش نیروی فعّال جامعه و…) اثرات زیانباری بر جامعه می گذارند.

 

وضعیت اختلالات روانی در زندان های جهان و ایران :

حدود 9 میلیون نفر در سرتاسر جهان در مراکز کیفری زندانی هستند. حداقل نیمی از این افراد با اختلالات شخصیّتی و حداقل یک میلون نفر از اختلالات روانی رنج می برند. تقریباً همه آنها نشانه های استرس را تجربه کرده و 74درصد دارای این نشانه می باشند. حدود 4درصد مردان و زنان زندانی بیماری روانی شدید دارند.

بین 10 تا 12 درصد زندانیان دچار افسردگی خفیف تا شدید بوده و بین 42 تا 65 درصد نیز دچار اختلالات شخصیّتی قابل درمان هستند . همچنین پژوهش ها نشان می دهد که 89 درصد زندانیان دارای نشانه های افسردگی بوده بدین ترتیب ، زندانی بودن همواره با بروز مشکلات روانی همراه است.

طرح ارزیابی سوء مصرف مواد مخدر در زندانهای ایران نشان داد که حدود 5/87 از زندانیان مبتلا به نوعی از اختلالات روانی از نوروز تا سایکوز ( از خفیف تا شدید یا از روان نژندی تا روان پریشی ) می باشند .

-تحقیقات در زندان های استان تهران بیانگر وجود حدود 52 درصد اختلالات روانی در زندانیان از خفیف تا شدید می باشد.

-بررسي ها نشان می دهد كه فراوانی اختلالات شخصيت در زندانيان نسبت به گروه عادي جامعه بيشتر است. بنابراین با توجه به اين كه بسياري از زندانيان از اختلالات و آشفتگي هاي رواني رنج مي برند، ضرورت استفاده از خدمات روانشناسي و مراقبت های روانپزشكي در زندان ها مورد تأکید قرار می گیرد.

– تحقیق بر روی زندانیان دارای جرائم موادمخدر ، نشان مي دهدكه این گروه در مقياس هاي Pd, Pa, Sc, ma, Pt   از گروه نرمال نمرات بالاتري كسب كرده اند.

– در مطالعه اي كه توسط فاربگا و همكارانش بر روی زندانیان انجام شد ، نشان داد که شايع ترين اختلالات در آنها اختلال شخصيت آنتي سوشيال (ضد اجتماعی ) و اختلال شخصیت بینابینی یا مرزي بوده است .

آمار زندانیان زن نیز در طول دهه گذشته به طور چشمگیری افزایش یافته است .به طور کلی زنان 4 تا 6درصد کل جمعیت زندانیان را تشکیل می دهند. هر چند این میزان کم است ، ولی زنان به دلیل ویژگی های جسمی و روانی ویژه ، نیازهای پیچیده ای دارند.

-در انگلستان و ولز 90درصد زندانیان زن به بیماری روانی قابل تشخیص مبتلا هستند.

-سینگلون و همکارانش در مطالعه ای نشان دادند که از بین زنان زندانی معتاد ، 83درصد از آنان به دو یا چند نوع اختلال شخصیتی دچار هستند.

-بیش از 66درصد زندانیان زن که در یک نظرسنجی ملی مورد مصاحبه قرار گرفتند ، به افسردگی ، استرس و انواع هراس ها مبتلا بودند.

-9 نفر از 10 زن زندانی ، به پریشانی عصبی ، روان نژندی ، اختلال شخصیت و اعتیاد مبتلا می باشند.

بر پایه اصل برابری ، بیانیه توافق همگانی سازمان جهانی بهداشت ( دفتر اروپایی سازمان جهانی بهداشت) ابراز می کند :” به منظور دستیابی به سلامت روانی مثبت ، کشورها باید برای سلامت روان زندانیان قوانین مثبتی وضع کنند و لازم است که سیاست های بهداشتی ،جزایی و اجتماعی آنها با یکدیگر همسو باشد و مراقبت مؤثر برای زندانیان داشته باشند.زندانیان نیز بخشی از جامعه هستند.بنابراین زندان ها،باید با زندانیان و خانواده ی آنان و مراکز اجتماعی برای مراقبت آنها همکاری نمایند ، تا افراد درون زندان را از همان اوایل حبس ، تحت پوشش خدمات ، همانند آنچه در جامعه ارائه می شود قرار گیرند و همکاری با مراکز اجتماعی برای تدوام مقاومت و آماده سازی برای بازگشت به آغوش جامعه الزامی است”. علاوه بر این سازمان جهانی بهداشت اکیداً توصیه می کند که ” همه مسئولان زندان ها ، مسئولان بهداشتی و کارکنان باید فرصت هایی را که زندان برای از بین بردن یا کاهش آسیب های روانی ناشی از زندانی بودن به زندانیان ارائه میکند را شناخته و از آن برای ارتقای سلامت روان بهره ببرند” . سازمان ملل متحد حداقل استانداری در مورد درمان زندانیان مبتلا به اختلالات روانی تصویب کرده است که اظهار میدارد : ” در هر مرکز اصلاحی باید خدماتی شامل حداقل یک نفر پزشک مجرب که در روانپزشکی نیز آگاهی دارد و بایستی مراقبت روانپزشکی – قضایی برای زندانیانی نیازمند موجود باشد . با زندانیان باید مطابق روش های علمی و روانپزشکی رفتار کرد، زیرا اخلاق قضایی حکم می کند که از وارد آمدن صدمات جسمی و روانی به زندانیان در زندان باید جلوگیری کرد” .

بنابراین با توجه به شیوع بالای میزان این اختلالات لزوم تاًمل و بازنگری در قوانین مربوط به مجازات حبس لازم و ضروری به نظر می رسد و مسئولان بایستی نسبت به ارتقای شاخص های بهداشت روان در زندان ها توجّه لازم را مبذول نمایند. بدیهی است حمایت عاطفی و روانی از زندانیان بیمار می تواند موجب کاهش بسیاری از هزینه های مالی و ارتقای سطح شاخص های سلامت روان آنان در جامعه و زندان باشد.

 

تعاریف و اصطلاحات :

اختلالات سایکوتیک ( اختلالات شدید روانی ، روان پریشی )

از آنجائیکه هدف از تهیه گزارش حاضر ، بررسی وضعیت زندانیان مبتلا به اختلالت شدید روانی می باشد، بنابراین لازم است مطالبی در خصوص این گروه از بیماران ارائه شود.

اختلالات سایكوتیك ( اختلالات شدید روانی یا روان پریشی ) مجموعه‌ای از اختلالات روانی هستند که مهم ترین خصوصیت آن وجود اختلال در واقعیت سنجی می‌باشد، به شکلی که بیمار قادر نمی‌باشد واقعیت را از خیال تمایز دهد. افراد سایکوتیک تماس خود را با واقعیت از دست می‌دهند. بیماری‌های روان پریشی در کل جمعیت زندانیان کشور شیوعی کمتر از یک درصد دارد .همانگونه که زندانیان مبتلا به بیماری های قلبی عروقی – تنفسی – کلیوی و سرطانی ها و بیماران دیابتی نیازمند دریافت خدمات درمانی می باشند، بیماران مبتلا به اختلالات شدید روانی نیز لازم است تحت درمان قرار گیرند. این بیماران نیز در زمره صعب العلاج محسوب می شوند.

اختلالات نوروتیک ( اختلال خفیف روانی )

اختلالات نوروتیک ( اختلال خفیف روانی ) به گروهی از اختلالات هیجانی اطلاق میشود که در آنها علائم جسمانی و روانی اختلال اصلی را تشکیل می دهند.در این اختلال قطع ارتباط با واقعیت وجود ندارد و بیمار قادر است که واقعیات دنیای خارج را ارزیابی نماید. این اختلال در مواقع استرس شدید از قبیل تصادف ، مرگ فرد مورد علاقه ، از دست دادن شغل و یا پول ممکن است اتفاق می افتد ، فرد به مرور و با گذشت زمان معمولا” بهبودی حاصل نموده و زندگی را از سر می گیرد.

 

مشکلات و تبعات نگهداری زندانیان مبتلا به اختلالات روان پریشی در زندان :

  1. نگهداری زندانیان مبتلا به اختلالت روانی شدید در کنار سایر زندانیان ، ازدحام ، خودزنی، درگیری ، نزاع دسته جمعی ، خودکشی و خشونت را در پی خواهد داشت و امنیت زندان را به خطر خواهد انداخت ، بنابراین لازم است این افراد در مراکز درمانی تخصصی تحت درمان قرار گیرند.
  2. عدم رعایت بهداشت فردی و عمومی از سوی زندانیان بیمار ، امکان ابتلاء سایر زندانیان را به انواع بیماری های جسمی و روانی را افزایش داده و سبب افزایش بار بیماری ها در زندان خواهد شد.
  3. کمبود نیروی انسانی متخصص ، فرآیند تجویز و توزیع داروهای اعصاب و روان به زندانیان را طولانی می کند.این مشکل سبب می شود تا دارو در زمان لازم در اختیار زندانیان نیازمند قرار نگرفته و سردرگمی زندانیان و مسئولان زندان را در پی داشته باشد.
  4. تقاضای بالای داروهای اعصاب و روان از سوی زندانیان ، و سوء مصرف این داروها نیز از تبعات و مشکلات نگهداری این گروه از زندانیان در زندان می باشد.
  5. کارکنان زندان به دلیل عدم اگاهی و دانش لازم در خصوص نحوه برخورد و نگهداری و مراقبت از بیماران و عدم ارجاع به موقع به مراکز درمانی سبب تشدید بیماری شده و این عدم آگاهی موجب می شود تا بیماران مورد بی توجهی و غفلت قرار گرفته و روز به روز بر شدت بیماری آنان افزوده شود.
  6. در صورتیکه بیماران مبتلا به اختلالات روانی خفیف به موقع خدمات درمانی را دریافت ننمایند، در آینده ای نزدیک شاهد افزایش آمار مبتلا به اختلالات شدید روانی خواهیم بود. در زندان های با جمعیت بالای زندانیان ، به دلیل کمبود پزشک امکان ویزیت و معاینه تمام زندانیان نیازمند وجود ندارد ، ضمن اینکه تعداد زیادی از زندانیان علاوه بر ابتلاء به اختلالات روانی ، مبتلا به سایکوز ( اختلال روانی شدید ) ناشی از مصرف مواد نیز هم می باشند.
  7. از آنجائیکه درمان اختلالات روانی نیازمند پرداخت هزینه های سنگین می باشد ، لذا زندان توان پرداخت هزینه های درمانی سنگین بیماران را ندارد. متاسفانه سازمان های بيمه گر نیز از پرداخت هزينه ها ی درمانی زندانیان بیمار سر باز می زند.
  8. حضور زندانیان مبتلا به اختلالات شدید روانی می تواند وضعیت زندان را بغرنج تر نموده و تأثیر منفی بر محیط زندان گذارده و مسئولیت های بیشتری را بر دوش کارکنان زندان متحمل سازد.

پیشنهادات و راهکارها :

  1. زندان محل مناسبی جهت نگهداری بیماران روانی نمی باشد ، لذا باید به مراکز درمانی ارجاع گردند.
  2. اینگونه بیماران باید با نگاه ویژه دیده شده و مورد حمایت قرار گیرند. این حمایت ها شامل حمایت های خانواده نیز می شود که از جمله حمایت های روانی است.
  3. خدمات بهداشت روانی قابل ارائه در زندان ها می بایست با استانداردهای وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی مطابقت داشته باشد .کمبود نیروی انسانی روانشناس ، متخصص روانپزشک و بیماریاب فعال اثرات نامطلوبی بر ارائه خدمات میگذارد.
  4. به منظور تأمین برابری و تداوم درمان ، همکاری سازمان ها و نهادهای مرتبط از جمله سازمان بهزیستی ، کمیته امداد امام خمینی ( ره ) و بهره برداری حداکثری از خدمات سازمان های مردم نهاد ( NGO ) ضروری به نظر می رسد.
  5. مراجع قضایی مکلف به ارجاع این گروه از بیماران به مراکز درمانی شوند .
  6. برگزاری دوره های آموزشی جهت ارتقاء دانش روانشناسی برای کارکنان و قضات .
  7. تقويت واحد هاي مددكاري افزایش سرانه نیروهای نیروهای مددکار و روانشناس و ارتقاء سطح عملی آنان.
  8. انجام پژوهش هايي در خصوص بررسي وضعیت اختلالات رواني در بين زندانیان با هدف شناسايي علل بروزرفتار و مشكلات آنان و بكارگيري مهارت هاي درمانی لازم در جهت رفع مشكلات آنان.
  9. گنجاندن نیازهای مرتبط با سلامت روان زندانیان در سیاست های ملی سلامت روان .
  10. در پایان شایان ذکر است با توجه به اینکه در قبال نگهداری زندانیان مبتلا به اختلالات شدید روانی ، مشکلات زیادی بر پیکره زندان وارد می شود ، پیشنهاد مسلم این است که این بیماران در مراکز درمانی بیرون از زندان بستری و مداوا شوند و این امر میسر نمی شود مگر از طریق بازنگری ، اصلاح قوانین و همت والای مسئولان.

 

به امید آنروز

تهیه و تنظیم: رضا شفاعتی ، مجتبی پیرمحمدی Top of FormBottom of Form

Print Friendly

نوشتن دیدگاه

آدرس پست الکترونیک شما منتشر نخواهد شد.لطفا فیلد های که دارای ستاره هستند را پر کنید *

*